Tổng quan về não

Não là một cơ quan nằm bên trong đầu. Não là tủy sống hình thành nên hệ thần kinh trung ương. Hệ thống phức tạp này kiểm soát mọi hoạt động của chúng ta. Mỗi phần của não có một công việc khác nhau. Dưới đây là một số ví dụ về các chức năng do não kiểm soát:

·         Vận động chẳng hạn như đi bộ hoặc cử động căng giãn

·         Nhìn, ngửi, chạm, nếm, và nghe (5 giác quan)

·         Cảm xúc, suy nghĩ và trí nhớ

·         Thở và nhịp tim

·         Tiêu hóa thức ăn

·         Nói chuyện và hiểu

Não giống như một thành phố bận rộn. Mỗi phần có các chức năng khác nhau và được cấu thành nên bởi nhiều loại tế bào. Để làm việc, các phần khác nhau của não cần gửi các thông điệp cho nhau, và tới các bộ phận khác của cơ thể.

Hãy đọc để tìm hiểu thêm về các bộ phận khác nhau của não và những công việc của chúng là gì, não được tổ chức như thế nào, và được tạo thành từ những bộ phận gì.

 

Giải phẫu não

 

 

 

 

 

Các bộ phận của não

Có ba bộ phận chính của não: Đại não, tiểu não, và cuống não.

Đại não có chức năng làm gì?

Đại não thường được sử dụng như một tên gọi khác cho não. Đây là phần lớn nhất của não và lấp đầy gần như toàn bộ phần sọ trên. Đại não sử dụng thông tin từ 5 giác quan giúp chúng ta hiểu những gì đang xảy ra xung quanh. Sau đó nói cho cơ thể cách phản ứng. Ngoài ra nó còn kiểm soát cảm xúc, và khả năng nói, suy nghĩ, đọc và học tập của chúng ta. Bề mặt của đại não được gọi là vỏ não hay “chất xám”. Bên dưới bề mặt là “chất trắng”.

 

Bán cầu não
Bán cầu não trái kiểm soát bên phải của cơ thể. Bán cầu não phải kiểm soát bên trái của cơ thể.

Đại não có hai phần: bán cầu não phải và bán cầu não trái. Với phần lớn mọi người, chúng thực hiện các chức năng sau.

Bán cầu não trái có vai trò quan trọng với các kỹ năng ngôn ngữ, trí nhớ từ, đọc, viết, và tính toán. Nó kiểm soát các cơ bên phải của cơ thể.

Bán cầu não phải đóng vài trò quan trọng trong việc diễn giải những gì mà chúng ta nhìn và chạm, và trí nhớ không lời nói, âm nhạc, và cảm xúc. Nó kiểm soát các cơ bên trái của cơ thể.

Mỗi bán cầu não được chia thành các thùy: trán, thái dương, đỉnh, và chẩm.

·         Thùy trán là một kết cấu lớn, phức tạp. Chúng kiểm soát vận động của mắt, và có vai trò quan trọng đối với lời nói, lên kế hoạch, giải quyết vấn đề, hành vi xã hội, tự nhân thức, và tự kiểm soát.

·         Thùy chẩm bao gồm các khu vực giúp chúng ta nhận biết các đồ vật bằng mắt, và hiểu được ý nghĩa của các từ được viết ra.

·         Thùy thái dương là vùng chịu trách nhiệm chính về việc ghi nhớ và cảm xúc. Chúng cũng có vai trò rất quan trọng đối với thính giác, và giúp chúng ta hiểu được ngôn ngữ và âm thanh như âm nhạc.

·         Thùy đỉnh diễn giải cảm giác và thông điệp từ các phần khác của não. Chúng tạo ra các mối liên hệ giữa thông tin từ tất cả các giác quan khác nhau và lưu giữ vào bộ nhớ. Những thùy này thể hiện xúc giác, thân nhiệt, đau đớn, âm thanh, và thông tin bằng ảnh ảnh về các đồ vật và môi trường. Giúp chúng ta hiểu về hình dạng, kích thước, và phương hướng.

Tiểu não có chức năng gì?

Tiểu não nằm dưới đại não ở mặt sau của não. Nó điều phối khả năng cân bằng và vận động của chúng ta. Ví dụ, các hành động như đi lại hoặc chơi đàn piano do tiểu não điều khiển. Bộ phận này cũng góp phần kiểm soát lời nói, và tham gia vào nhiều chức năng do tiểu não kiểm soát theo cách mà hiện vẫn chưa được tìm hiểu đầy đủ.

Cuống não có chức năng gì?

Cuống não nối não và tủy sống với nhau. Nó truyền thông điệp đi và đến giữa các bộ phận của cơ thể và não. Cuống não kiểm soát các chức năng như hô hấp, huyết áp, thân nhiệt, nhịp tim, đói và khát, và thói quen ngủ. Cuống não được cấu thành bởi ba bộ phận: não giữa, cầu não, và hành não.

·         Não giữa nằm giữa cầu não và bán cầu não. Nó cho phép tín hiệu được tiếp nhận bằng mắt và tai.

·         Cầu não truyền tải các thông điệp giữa đại não, tiểu não và tủy sống.

·         Hành não kết nối não với tủy sống. Nó kiểm soát hô hấp, nhịp tim và tình trạng ói mửa.

Các bộ phận quan trọng khác của não

Một số bộ phận quan trọng khác của não là đồi não, vùng dưới đồi, tuyến yên, hạch nền, và hệ viền. Não cũng chứa bốn cấu trúc chứa đầy dịch được gọi là não thất, có chức năng tạo ra dịch não tủy (CSF). Mười hai dây thần kinh sọ bắt đầu đầu ở cuống não và điều khiển nhiều chức năng, như khướu giác và cử động mắt.

Đồi não có chức năng gì?

Đồi não là một cấu trúc nằm ở trên cùng của não giữa. Tất cả các thông điệp từ đại não được truyền qua đồi não. Nó có vai trò trong việc cảm giác đau đớn.

Vùng dưới đồi có chức năng gì?

Vùng dưới đồi nằm dưới đồi não. Giúp kiểm soát cảm giác thèm ăn, ngủ, thân nhiệt, cảm xúc, và huyết áp. Nó tạo ra các hormone quan trọng, là các tín hiệu hóa học, tới tuyến yên.

Tuyến yên có chức năng gì?

Tuyến yên gắn với vùng dưới đồi. Nó nhận các thông điệp từ vùng dưới đồi. Ngoài ra còn tạo ra các hormone quan trọng, là các tín hiệu hóa học tới các bộ phận khác của cơ thể.

Hạch nền có chức năng gì?

Hạch nền là một nhóm các cấu trúc xung quanh đồi não, gồm có hạch, cầu nhạt, và nhân đuôi. Hạch nền có vai trò quan trọng đối với động tác vô thức.

Hệ viền có chức năng gì?

Hệ viền bao gồm bao gồm một số bộ phận gồm có hạch hạnh nhân và chân hải mã. Hạch hạnh nhân và chân hải mã nằm ở cạnh não thất bên trong thùy thái dương. Hệ viền quan trọng vì hai nguyên nhân. Trước hết nó kiểm soát hành vi cảm xúc, và thứ hai, có vai trò trong việc ghi nhớ vào bộ nhớ dài hạn. Chân hải mã thực hiện chức năng thứ hai.

Hệ não thất là gì?

Hệ não thất bao gồm 4 khu vực chứa đầy dịch trong não được gọi là não thất. Các não thất kết nối với các ống và lỗ. Dây đám rồi màng mạch là một cấu trúc nằm trong não thất tạo ra dịch não tủy (CSF).

Não thất nằm ở những khu vực sau:

·         Hai não thất đầu tiên nằm ở bán cầu não, được gọi là não thất bên.

·         Não thất thứ ba nằm ở trung tâm não. Hạch hạnh nhân và chân hải mã tạo thành thành của não thất.

·         Não thất thứ tư nằm sau cuống não (sau cầu não và hành não), giữa cuốn não và tiểu não.

Dịch não tủy

Dịch não tủy (CSF) là gì?

CSF là một dịch không màu do các tế bào trong não thất tạo ra. CSF chảy qua não thất và trong khoảng trống giữa các lớp mô bao phủ não và tủy sống (màng não). CSF đưa các dưỡng chất từ máu vào trong não và tủy sống, loại bỏ chất thải từ não, làm lớp lót và nuôi dưỡng não và tủy sống.

Dây thần kinh sọ là gì?

Có 12 cặp dây thần kinh xuất phát từ bên dưới não. Đây được gọi là dây thần kinh sọ. Ngoại trừ thần kinh phế vị, các dây thần kinh gửi và nhận thông tin từ các cơ quan giác quan và các cơ của đầu, cổ, và vai. Tất cả ngoại trừ khứu giác và dây thần kinh thị giác đều nối tới cuống não. Mỗi dây thần kinh có một vai trò quan trọng. Dưới đây là một số dây thần kinh và chức năng do chúng kiểm soát.

Tổ chức não

Các vùng khác nhau của não được miêu tả bằng vị trí của chúng với lều não,

Dây thần kinh sọ

Lều não là gì?

Đây là một lớp vành do các màng não tự gấp lại phía sau tạo nên. Lều não tách tiểu não khỏi đại não.

Trên lều là gì?

Trên lều là khu vực trên cùng của não bên trên lều não. Khu vực này bao gồm đại não và các bộ phận khác của não.

Dưới lều là gì?

Đây là khu vực ở mặt sau của não bên dưới lều não. Khu vực này chứa tiểu não và cuống não. Đây còn được gọi là hố sau.

Hố sau là gì?

Đây là khu vực nằm ở mặt sau của não bao gồm tiểu não và cuống não. Còn được gọi là dưới lều.

Não được tạo thành từ gì?

Não bao gồm hai loại tế bào. Một loại là các tế bào thần kinh, được gọi là neuron. Loại khác là các tế bào hỗ trợ, được gọi là các tế bào thần kinh đệm.

Não bao phủ bởi xương được gọi là sọ. Sọ, cùng với các phần xương khác có vai trò bảo vệ mặt, hình thành hộp sọ.

Ba lớp mô được gọi là màng não bao phủ não và tủy sống.

Não cũng được lót bởi một dịch trong suốt được gọi là dịch não tủy (CSF). Dịch chảy qua các não thất và trong các không gian xung quanh màng não.

Bề mặt của đại não, được gọi là vỏ, được tạo thành bởi các cơ thể tế bào sinh dưỡng của tế bào thần kinh và nuôi dưỡng các tế bào thần kinh. Dựa vào màu, dịch này còn được gọi là “chất xám”. Nằm dưới lớp vỏ, sợi trục của các tế bào thần kinh và nuôi dưỡng các tế bào thần kinh đệm hình thành “chất trắng”. Các sợ trục giống như dây điện truyền các thông điệp giữa các tế bào thần kinh.

 

Chất xám và chất trắng
Lớp ngoài (hoặc vỏ) của não được gọi là chất xám, phần lớn là do thân tế bào thần kinh đệm và các khớp thần kinh. Chất trắng nằm dưới chất xám, và được tạo thành bởi các sợi trục thần kinh được bao phủ bởi một bao chất béo được gọi là myelin. Myelin cô lập trục các sợi trục và giúp cho việc thực hiện xung động điện diễn ra thuận lợi.

Tủy sống được tạo thành bằng gì?

Tủy sống được tạo thành từ các tế bào thần kinh kết nối não tới hầu hết các bộ phận của cơ thể. Tủy sống được bao phủ bởi ba lớp mô được gọi là màng não. Giống như não, tủy sống được lót bởi một loại dịch trong suốt được gọi là dịch não tủy CSF. Tủy sống được bảo vệ bởi một lớp xương bao phủ được gọi là cột sống.

Màng não được tạo thành bằng gì?

Màng não có ba lớp mô mỏng. Chúng được gọi là màng cứng, màng nhện, và màng nuôi. Dịch não tủy chảy giữa màng nhện và màng nuôi. Khu vực này được gọi là khoảng dưới nhện.

Tế bào thần kinh là gì?

Tế bào thần kinh là các tế bào dây thần kinh gửi và nhận tín hiệu.

Tế bào thần kinh đệm là gì?

Tế bào thần kinh đệm, hay thần kinh đệm, bảo vệ và nuôi dưỡng các tế bào thần kinh. Các tế bào này còn được gọi là tế bào glia hoặc glial. Đây là các loại tế bào hay gặp nhất có liên quan tới u não. Một số loại tế bào thần kinh đệm khác đó là tế bào thần kinh đệm ít gai, tế bào hình sao, và tế bào ống nội tủy.

Nguồn: Eric Bouffet, MD, FRCPC

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *